Nieuws


Palliatieve zorg en euthanasie: vijanden, buren of vrienden

Het levenseinde blijft de debatten beheersen en de geesten beroeren. Dit geldt vooral bij ‘euthanasie’ nl. levensbeëindiging van een patiënt door een arts, op vraag van de patiënt. Euthanasie  komt als één van de ‘medische beslissingen of handelen bij het levenseinde’, weliswaar minder voor dan bv. niet-behandelbeslissingen (niet-starten of stoppen) of het opdrijven van symptoombestrijding met potentieel levensverkortend effect (oa. palliatieve sedatie). Maar euthanasie staat symbool voor ‘recht op zelfbeschikking’ (bij de principiële voorstanders) of van een ‘aanslag op het absolute respect voor het leven’ (bij de principiële tegenstanders).

Marc Desmet – werkzaam in het Jessa Ziekenhuis te Hasselt als arts van de palliatieve eenheid en het palliatief supportteam – onderneemt een poging tot synthese, door de verhouding te tekenen tussen palliatieve zorg en euthanasie. Zowel het terrein van de palliatieve zorg als dat van de euthanasie breiden stelselmatig uit: ”Toch zou het overmoedig zijn te stellen dat het grote palliatieve zorgterrein het hele gebied van de euthanasie dekt.

De praktische verhouding tussen beiden kan volgens drie hoedanigheden – vijanden, buren, vrienden – en drie standpunten – dogmatisch, pragmatisch, programmatisch – geschetst worden. Maar tussen elk blijft een schermerzone mogelijk en binnen elk is ook plaats voor diversiteit. Marc Desmet situeert zichzelf bij de pragmatici. Want of men nu pro de euthanasiewet is (programmatische groep waarvoor euthanasie en palliatieve zorg ‘vrienden’ zijn) of contra de wet (dogmatische groep waarvoor euthanasie onaanvaardbaar is),  de pragmatische vraag waarbij euthanasie en palliatieve zorg ‘buren’ zijn  is: “Hoe breng je die wet op een ethische manier in de praktijk?”. Hier pleit men – met name via de Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen – voor ‘euthanasie ingebed in de palliatieve zorg’, met de vertrouwde zorgverleners (o.a. huisarts).

Marc Desmet schetst voor elke groep de samenstelling, de houding en standpunten m.b.t. euthanasie, palliatieve zorg en palliatieve sedatie én ook of het standpunt van de groep eerder zorgethisch (‘goede attitudes’) dan wel regelethisch (‘goede regels (wetten) goed toepassen’) kan genoemd worden. Hij beschouwt beide ethieken eerder als complementair dan als elkaar uitsluitend.

Hij vindt ook dat de verschillende verhoudingen tussen palliatieve zorg en euthanasie elkaar in een democratisch evenwicht kunnen houden en dat de verschillende ‘groepen’ van elkaar kunnen leren. Dit neemt niet weg dat hij ook zijn ‘niet weten’ op sommige punten belijdt. Positief vindt hij dat mensen met euthanasievragen in onze maatschappij meer dan in andere landen gehoor vinden. Minder goed zijn de risico’s die hij ziet in de het proceduralisme, de  extreme morele last voor de zorgverleners en tenslotte wat hij de evolutie noemt naar (geassisteerde) zelfdoding die als normale gang van zaken gaat beschouwd worden.

Diversiteit in de verhoudingen en een blijvend gesprek lijken hem daarom heilzaam.

Deze ‘synthese’ van Marc Desmet draagt hier ons inziens toe bij. Een uitgebreidere samenvatting met link naar de bron van het artikel vindt u op onze website.

Marc Desmet, Palliatieve zorg en euthanasie: vijanden, buren of vrienden, in Streven, december 2013, nr. 80/11, 965-979.