Nieuws


Menselijke kracht in het recht. Een ontwikkelingsgerichte visie op het recht en de rechtspraktijk

Het recht (en zijn beoefenaars) heeft (van oudsher) niet steeds een goede en prettige naam. Ook in de zorg zet juridisering zich door in de core business zoals de veelheid aan regels in de macro-, meso- en microaspecten van de zorg, maar ook rond die zorg zoals de wet overheidsopdrachten. Toch zijn er binnen dat recht en onder zijn beoefenaars belangrijke evoluties gaande, zoals de overgang van een piramidemodel naar een netwerkmodel (Van Ost & Van Hoecke) en die van een contextuele benadering (Loth & Gaaker). In een ‘piramidemodel’ waren de achterliggende waarden in de samenleving: coherentie, zekerheid, stabiliteit en gehoorzaamheid. Het ‘netwerkmodel’ daarentegen koestert waarden zoals creativiteit, soepelheid, pluralisme en het permanent leren en zich aanpassen. Het vertrekt van complexe verhoudingen waarin de intersubjectiviteit en de communicatie centraal staan. Bij een contextuele benadering zien we het spanningsveld tussen drie dimensies of momenten van het recht: het normatieve (rechts-/gedragregels), het ideële (morele/ethische) en het actuele of pragmatische (relevante/doelmatige). Een goede rechtsregeling zoekt naar een evenwicht tussen die drie momenten en reduceert de regeling niet tot één van die momenten.

Het boek van Eric Lancksweerdt (en een nadere toelichting in het artikel in het Rechtskundig Weekblad) past binnen die evoluties. Dit boek biedt een ontwikkelingsgerichte visie op het recht en de rechtspraktijk, met speciale aandacht voor persoonlijke groei, samenwerking en creativiteit. Niet alleen zijn recht en rechtspraktijk in ontwikkeling en maken nieuwe benaderingen en praktijken opgang: patiënt-participatie, bemiddeling, verbetering van internering, … Rechtspraktijk en recht zijn ook steeds meer (en soms onbewust en onbedoeld) gericht op menselijke ontwikkeling en ze dragen bij tot de ontplooiing van het menselijk potentieel. Ze zijn niet alleen een middel om het samenleven menswaardiger te maken (bijvoorbeeld kwalitatieve toegankelijke zorg), ze kunnen aanvullend bijdragen tot de menselijke zelfverwezenlijking waarbij mee ‘in het geding’ komen het vermogen tot redelijkheid, empathie, samenwerking, ethisch handelen, creativiteit, … Zo kunnen bijvoorbeeld de overheidsopdrachten een kader zijn waarmee men creatief aan de slag gaat binnen zijn aankoopproces en het kan een aansporing worden om processen en procedures op punt te stellen en zo kan bijvoorbeeld een aangepaste zorg-ethiek een goede en noodzakelijke aanvulling zijn op een rechten-ethiek en omgekeerd.

Het eerste deel van het boek schetst de uitdagingen en evoluties waarmee ons rechtssysteem wordt geconfronteerd. In deel twee wordt een voor recht niet gangbaar mens- en  wereldbeeld geschetst, omdat het vertrekt van de positieve mogelijkheden van de mens en zijn behoefte om die te verwezenlijken. In deel drie wordt deze ontwikkelingsgerichte visie op het recht verder uitgewerkt. Rechtsregels en praktijken kunnen immers ook bekeken worden vanuit hun mogelijkheden om het menselijk potentieel (verder) te ontwikkelen, want juridische problemen vormen niet alleen een probleem, maar zijn ook een groeikans. In deel vier worden voorbeelden uit de rechtspraktijk gegeven en wordt gekeken naar een andere rol van de juridische beroepsbeoefenaars, wat ook een andere (voor- en permanente) opleiding veronderstelt. 

Een ontwikkelingsgerichte aanpak vormt een aanvulling op de bestaande juridische praktijk als rekening wordt gehouden met verschillende factoren: de ‘cliënt’ moet bereid zijn om zijn menselijke mogelijkheden aan te spreken en te ontwikkelen;  de ‘jurist’ van dienst moet bereid zijn om mensen aan te spreken op hun capaciteiten en verantwoordelijkheden; de ‘zaak zelf’ moet zich ertoe lenen (er zullen in het recht nog steeds kwesties blijven waar een puur technisch-juridisch advies past binnen een zakelijke kwestie). Maar … er is dus ook in donkere tijden … meer mogelijk. 

ZIE:

  1. Eric Lancksweerdt, Menselijke kracht in het recht. Een ontwikkelingsgerichte visie op het recht en de rechtspraktijk, Larcier, Brussel/Gent, 2014, 331 p. Eric Lancksweerdt, ‘Een beroep doen op de kracht van mensen. Over het aanspreken van de menselijke mogelijkheden in een juridische context’, Rechtskundig Weekblad, 2014-15, nr. 8, 25 oktober 2014, 283-296.
  2. François Van Ost en Mark Van Hoecke, ‘Rechtstheorie in de 21ste eeuw: stand van zaken in België en nieuwe trends’, in Willem Debeuckelaere en Dirk Voorhooft (eds.), En toch beweegt het recht, Reeks: Tegenspraak - cahier 23, die keure, 2003, 33-36. M.A Loth, A.M.P.Gaaker, Meesterlijk recht, BJU, Den Haag, 2005, 55 ev.