Nieuws


Medische verhalen verhalen

Net nu we in de krant lezen dat: ‘In principe kúnnen gemeenten beslissen om geen bibliotheek meer te organiseren’, zegt minister van Cultuur Sven Gatz (Open VLD) (De Standaard 12 maart 2015), willen we de aandacht vestigen op ‘literatuur & geneeskunde’ (LitMed) die een onderdeel zijn van wat in het internationale taalgebruik ‘Medical Humanities’ wordt genoemd. Er blijkt hier een ‘vruchtbare kruisbestuiving’ mogelijk die begonnen in de VS en zo in verscheidene landen (maar nog niet in Vlaanderen - voor zover ons bekend) heeft geleid tot de oprichting van nieuwe centra die de naam dragen. 

Deze ontwikkelingen passen enerzijds in de evolutie binnen geneeskunde en zorg van een toenemende belangstelling voor het verhaal van de patiënt. Hier is ruimte voor het beschrijven en bespreken van de ervaringen met ziek zijn en voor het lijden dat onlosmakelijk is verbonden aan de ‘condition humain’. De huidige geneeskunde heeft aandacht voor het beleven van ziekte, voor ziek zijn, en voor ‘verhalen verhalen’ over het ziek zijn. Dit past ook binnen de evolutie van toenemende betrokkenheid van de patiënt bij de medische behandeling, inclusief het groeiende belang van betekenisgeving door de patiënt aan het lijden. 

Anderzijds wordt ook bestudeerd en wordt opleiding en vorming gegeven rond de relatie tussen literatuur en geneeskunde door na te gaan hoe ziekte, geneeskunde, patiënten en medici in romans, poëzie, ervaringsverhalen en films worden uitgebeeld. Schrijvers zijn goede observatoren van de medische praktijk en de cultuur waarin die praktijk zich afspeelt. De beschrijving daarvan is dan ook waardevol voor zowel artsen als patiënten: er worden vaak extra en verrassende inzichten gegeven. 

Een vraag die zich opdringt, is: leidt dit tot betere artsen? Wordt ieder van ons niet liever geopereerd door een topchirurg die geen letter leest dan door een stuntelaar die bijvoorbeeld De toverberg van Thomas Mann wel drie keer heeft gelezen (voorbeeld van medisch filosoof Arko Oderwald die ‘literatuur en geneeskunde’ doceert aan de Universiteit van de Humanistiek in Utrecht)? Sommige verhalen uit de wereldliteratuur zijn zo bruikbaar (zegt hij elders in een interview), omdat ze bijvoorbeeld zo helder laten zien dat mensen niet alleen lijden aan ziektes maar ook - en soms vooral - aan de gedachten die ze over die ziekten hebben. Bovendien (zegt hij) dat met name artsen niet genoeg kunnen getraind worden in het leren omgaan met ongewisheid.

De vraag is opvallend en tekenend; ze wordt overigens ook binnen andere gelijkaardige evoluties in andere kennisdisciplines gesteld: ’narratieve ethiek’; ‘narratieve theologie’; ‘recht & literatuur’. Vraagt een beginnende student rechten aan een oude jurist (rechter/prof): ‘Welke boeken zal ik lezen?’ En hij verwacht zich aan een opsomming van wetboeken, studieboeken. Maar het antwoord is: ‘Lees de grote werken uit de wereldliteratuur.’ Daarmee verruimt de jurist immers zijn ethische horizon; ziet hij door de eeuwen heen het geworstel van de mens met goed en kwaad in alle domeinen van het leven. Zonder dat die lectuur de dag nadien letterlijk het antwoord biedt voor de juridische kwestie waarvoor hij zich gesteld ziet. 

Deze evoluties lijken trouwens ((niet alleen) op het eerste gezicht) een gelijklopende bekommernis te hebben: naast de (technische, abstracte, positivistische, dogmatische) rationaliteit van met name geneeskunde en recht die ongetwijfeld hun blijvende betekenis en waarde hebben, ook opening bieden voor brede redelijkheid en wijsheid die soms in de verdrukking komen. 

Zie verder: A.A. Kaptein, S. van der Geest, F. Meulenberg, Verhalen verhalen, Tijdschrift voor Medisch Onderwijs, juni 2011, Vol. 30, nr. 3, 91-100

Zie ook: http://ce.columbia.edu/narrative-medicine met heel wat info rond ‘narrative medicine’.